السيد الخوئي (مترجم: نجمى / هريسى)

458

البيان في تفسير القرآن (بيان در علوم و مسايل كلى قرآن) (وزارت ارشاد) (فارسى)

نفر از كفار باشند ، بر آنان پيروز خواهند بود . ( 1 ) - به نظر ما : در اين آيه هم نسخ به وقوع نپيوسته است ، زيرا نسخ در اين آيه با دو شرط مىتواند واقع گردد : يكى اين كه ثابت شود كه اين دو آيه با هم و يك‌جا نازل نگرديده‌اند و در ميان آن‌ها فاصله زمانى بوده است ، دوم اين كه آيه دوم پس از فرارسيدن وقت عمل به آيه اول ، نازل شده باشد زيرا اگر حكمى قبل از آن كه مورد عمل قرار بگيرد نسخ گردد ، در اين صورت تشريع حكم اول لغو خواهد بود . ولى طرفداران نسخ نمىتوانند اين دو مطلب را ثابت كنند مگر اين كه به خبر واحد تمسك جويند ، در صورتى كه ما قبلا توضيح داديم كه به اتفاق و اجماع تمام علما و دانشمندان ، نمىتوان با خبر واحد ، نسخ آيه‌اى را ثابت نمود . در اينجا بايد اين مطلب را نيز اضافه كنيم كه سياق خود اين دو آيه بهترين گواه و دليل آن است كه در ميان اين دو آيه فاصله زمانى نبوده و هر دو آيه با هم و در يك زمان نازل گرديده‌اند . بنابراين ، حكم هر دو آيه ثابت و پابرجاست و جمع آن به اين است كه : حكم آيه دوم يعنى جنگ صد نفر مسلمانان با دويست نفر كافر كه دو برابر است ، در صورت احتمال پيروزى ، واجب مىباشد ولى حكم آيه اول يعنى مثلا بيست نفر مسلمان در برابر دويست نفر كفار كه ده برابر است يك دستور استحبابى مىباشد نه يك حكم واجب . با اين حال چگونه مىتوان گفت كه يك حكم مستحبى با يك حكم واجب نسخ گرديده است . وانگهى لازمه گفتار طرفداران نسخ در اين آيه ، اين است كه مجاهدين و رزمندگان اول اسلام بااستقامت‌تر و قوىتر از رزمندگان دوران‌هاى بعدى بودند ، در صورتى كه چنين ادعايى درست نيست ، زيرا مسلمانان در دوران‌هاى بعد به پيروزىهاى شگفت‌انگيزى دست يافته ، نيرو و اقتدار فوق‌العاده‌اى به دست آوردند ، با اين حال چگونه مىتوان ادعا نمود كه مسلمانان پس از كسب نيرو و قدرت ، در برابر دشمن به ضعف و سستى گراييده بودند . ظاهرا مفهوم اين دو آيه اين است كه خداوند مؤمنين را به جنگ با كفار و مشركين دعوت نموده و به آنان وعدهء فتح و پيروزى مىدهد ، گرچه تعداد كفّار ده برابر مسلمانان باشد . ولى چون خداوند از ضعف و سستى مسلمانان اطلاع دارد و مىداند كه آن‌ها تحمل و استقامت در برابر چنين شدايد و مقابله با ده برابرشان را ندارند ، اين حكم را بر آنان واجب نكرده بلكه اجازه و رخصت داده است كه بجنگند و مقابله كنند و در عين حال مىتوانند در اين صورت كه دشمن ده برابر است ، دست از مقاومت بردارند و از حمله به دشمن خوددارى كنند .